De valkuil van de identiteit (2)

Geplaatst: 1 november 2009 in Identiteitsvalkuilen
Tags:, , , , , , , , ,

organisatiemodel
 
De ontwikkeling van een eigen identiteit is niet beperkt tot het individu. ook groepen en gemeenschappen zijn er mee behept. iedere ordening van een door mensen bezette omgeving gaat gepaard met de definiëring van een herkenbare entiteit. een markering van een grootheid met een eigen aard, een eigen natuur, waardoor men in zichzelf als een discrete en afzonderlijke eenheid kan geloven.
 
Uit dezelfde rots waar we nog één zijn met de natuur houwen we een beeld van onszelf als individu en als deel van een groter geheel. we geven er organisaties een gezicht mee, gezinnen, scholen, bedrijven, samenlevingen enz. de corporal identity spreken we de organisatiekunde na, die ons een oneindig russisch poppetje voorschotelt dat uiterlijk en innerlijk een kopie is van de vormen die ons zijn ingeprent. een effect van het verguisde communisme gniffelen we als brainwatchers, dat ongemerkt in ons collectief gedrag geslopen is.
 
De wording van een discreet en afzonderlijk beeld van zichzelf is als raadsel door freud in elkaar gestoken. zijn analyse dat de mens psychologisch een apparaat is dat uit drie lagen of niveaus bestaat, wordt in de organisatiekunde weerspiegeld in de drie lagen of niveaus die zorgen voor een gewenste wijze van doelstellend, doelmatig en doelgericht opereren: de strategische top, het tactische management en de producerende werkvloer.
 
Zoals de persoonlijke identiteit verankerd kan worden in afkomst, geslacht, nationaliteit, beroep, sociale groep, leefstijl, educatieve resultaten of vaardigheden, of een combinatie van deze kenmerken, kunnen organisaties worden verankerd in een combinatie van geografische plaats, nationaliteit, strategie, core business, technologie, kennis, organisatie ontwerp, exploitatiefilosofie of governance structuur. waarbij die kenmerken steeds meer lijken samen te vallen in een persona van de organisatie van het individu.
 
Om die verankering draait het sinds freud ons in stukken sneed. hij deconstrueerde de psyche als een driedimensionele organisatievorm om zich zo vloeiend, sterk en duurzaam mogelijk in de realiteit te handhaven. een drieeenheid die doet denken aan de heilige samenleving van de vader, de geest en de zoon of aan de natuur, de maatschappij en de cultuur.

Het Es of Id zou de natuurlijke staat van de mens zijn. Een chaotische staat, zoals ook in Genesis van de mensheid wordt gezegd, waarin we als wilden louter uit zouden zijn op onmiddelijke lustbevrediging, op puur genot. De toestand waarin het verlangen regeert. Het Ik of het Ego zou daarentegen de maatschappelijke staat van de mens zijn, die zich tegen zijn natuur kan keren. Een geordende en gedisciplineerde staat bij voorkeur, waar de ervaring de mens gevormd heeft tot een zich aan de realiteit aanpassend organisme. De toestand waarin het verstand domineert.

Het Boven-ik of het Superego zou de spirituele staat van de mens zijn. Een ideale staat, waarin de mens het van zijn kennis aan en van de wereld moet hebben, van het goed en het kwaad, van wat onze natuur en onze onderlinge relaties overstijgt. De genesis van de mens, die Freud meent door te hebben, lijkt als twee druppels water op die van het scheppingsverhaal, waarin de schrift hem verlost van zijn primitieve drang louter naar bevrediging van zijn lusten te streven.

reacties
  1. jp schreef:

    "…..je niet met je omgeving rekening houdt"
    Juist het te veel rekening houden met je omgeving, maakt wie je niet bent. en dat terwijl de omgeving daar helemaal niet op zit te wachten.
    Geboden zijn per definitie dubbelzinnig. Wees jezelf, daar willen we juist aan ontsnappen. Omdat we niet weten wie dat is en daarom ‘onbekend onbemind maakt’, wat nog zachtjes is uitgedrukt.

  2. Joke Mizée schreef:

    Volgens mij dacht Freud altijd in termen van evenwicht: elke disbalans kenmerkt zich door neurose. Een sterk Über-Ich is juist verre van ideaal, omdat het veel duistere, irrationele kanten heeft. Freud ging uit van het individu en kon zich inleven in het drama van oversocialisatie.
    De Amerikaanse variant van de psycho-analyse echter, de Egopsychologie, gaat in sterke mate uit van de maatschappij en het ‘meedoen’ daaraan. Dan is de neuroticus per definitie ondergesocialiseerd en moet zich beter aanpassen. Op universiteiten worden vooral die Amerikaanse schrijvers gelezen, en nauwelijks Freud zelf.

  3. Marius schreef:

    @ jp
    De omgeving kan jezelf wegcijferen evengoed prijzen. Je hoort niet anders van mannen die een dergelijke moeder vereren…
    De burgerlijke mens zal zich daarin ook wentelen…/
    Dat wij beide typen willen kritiseren, staat ons weer vrij…
    Of we aan het zelf zijn willen ontsnappen omdat we niet weten wie het is, is voor iemand die zich liever niet aangepast een vreemde ontkenning…
    @ Joke
    Freud dacht als zenuwarts aan een gezonde psyche. Hij heeft het over sterke en zwakke ego’s, over mechanismen om zich te verdedigen tegen de aanvallen vanuit de andere apparaatslagen en het fileermes van de realiteit. Het evenwicht is bij hem zowel in evenwicht zijn met de omgeving als met de innerlijke psychische processen. Hij is echter onduidelijk over de mate waarin het ene evenwicht het andere overstijgt. Aanvankelijk was hij gericht op erkeninning van de sexuele aard van al ons gedrag. Zijn grootste zorg leek uit te gaan naar een sexueel aan zijn trekken komende mens. Toen hij de vernielingsdrang om zich heen zag toenemen werd dat zijn hoofdthema en leek het alsof hij juist het Boven-Ik de belangrijkste plek wilde geven…
    Hij zag de controle hebben over je impulsen als belangrijkste functie van de psyche. Samen met Adlers Individualpsychologie en Anna Freuds interpretaties is dat gestoofd tot het potje waaruit men recepeten haalt voor een zelfwendbaar Ego.
    Mij gaat het echter nog louter om die driedeling en dat het zoveel trekken heeft van een organisatiekunde en van de christelijke theologie, niet van een psychologie op zich.

  4. Marius schreef:

    Het vervolg komt over een week of zo. Ik ga er even tussenuit.

  5. Joke Mizée schreef:

    Het Über-Ich is grotendeels onbewust, het is dus zaak dit naar het bewuste over te hevelen (voorzover mogelijk) om er geen slaaf van te zijn. Het Über-Ich is nl. juist hetgene dat ons vatbaar maakt voor grote leiders, religieus fanatisme e.d. (zie ook http://www.volkskrantblog.nl/bericht/206493). Maar dat is dus iets heel anders dan dat het Über-Ich de boventoon zou moeten voeren – het moet eerst en vooral onder regie van het individu terechtkomen.
    De driedeling is inderdaad platonisch van aard, Plato had het reeds over het mennen van je paarden. Het blijkt echter wel degelijk zo te zijn dat we 3 hersensystemen hebben die goeddeels lang elkaar heen werken.

  6. Marius van Artaaa schreef:

    Het Es en Het Boven-ik bewust maken is het ideaal van de postklassieke wereld. Of we ons zelf zo het beste in de hand kunnen houden is voor mij een oneindig beantwoordbare vraag. Ik hoop het in mijn volgende blogs tot een drietal te kunnen beperken.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.