De valkuil van de identiteit (4)

Geplaatst: 17 november 2009 in Identiteitsvalkuilen
Tags:, , , , , , ,

harnasstand

De natuur, van oudsher gevreesd, is door toenemende kennis zowel buiten het lichaam als erin rondtierend in een ander daglicht geplaatst. Over het Es horen we nog slechts een enkele echo. De driftenleer heeft het tegen de temperamentenleer (de voorloper van de hormonenleer) afgelegd. Het allesomvattende van de sexualiteit is in de kern gesplitst. Eros, die de lust tot liefde verheft, noemt men het letterlijk sexuele deel en Thanatos, die de angst voor de dood tot zwijgen brengt, het letterlijk agressieve deel. De drift om te leven en om te doden is van een moeten een willen geworden in de voortgang van het denken over de mens en zijn innerlijk gedrag. De eigen emoties zien we meer en meer als onze ware natuur onderkend worden tegenover de ratio die de samenleving en de cultuur kenmerkt.
 
De vraag wat er in iemand omgaat, waar zijn gedrag uit voortkomt en of hij daar wat aan kan doen, wordt met steeds meer nuances beantwoord. In de drang om behoeften te bevredigen, lusten bot te vieren, zich te ontladen dan wel in de druk zich vooral te beheersen zien we de maatschappij en de cultuur in ons strijden om de macht over de natuur. De psychologisering van de natuur, waardoor sexuele energie bewust wordt ervaren als een werkzame stof die ons schaamteloos maakt, verwijst zowel naar de hel waarin men al copulerend opbrandt als naar het vuur dat ons doet vlammen tot grote hoogten.
 
In de postklassieke mens huist nog de geest van de oudheid, dat zien we in de werelden die hij bouwde in het innerlijk en het uiterlijk landschap. In het Europese landschap, de tuin, het huis, de keuken, overal vinden we antieke beelden, patronen en symbolen naast de heilige beelden, prenten en voorwerpen van het christendom. Het vasthouden aan de eerste periode van de Westerse beschaving zien we vooral in de Renaissance alles doordringen dat als hogere cultuur onderscheiden wordt. Eros en Thanatos worden verzield in beeldende en muzische kunsten.
 
De drie standen, die vanaf de middeleeuwen onderscheiden worden, symboliseren het ideaal van een aan het Uber-Ich onderworpen wereld. Cultuur en maatschappij nestelen zich in lagen. Het primitieve Es identificeert men als de psyche van de gewone bevolking, de massa die niet meer bezitten dan hun lichaam en geestelijk niet verder ontwikkeld zijn dan pratende dieren. Het Ego, dat zijn wil oplegt aan het Es, is het ik van de heer, dat verwijst naar het bezit van hogere vermogens en beheersing van zichzelf. Het Boven-ik, dat die vermogens overstijgt, zetelt in de bijna onaardse figuren van bedelmonnikken, heilige ordestichters en onthechte leiders (pausen, priors en predikanten), die niet alleen zich sexueel weten in te houden, maar ook geen materiële bezitsdrang kennen.
 
De geestelijkheid, 2% van de bevolking, en de adel (3%) delen de macht in de maatschappij met de gewone bevolking (95%) in Staten. Ongeveer 10% van de samenleving is geletterd en heeft exclusief toegang tot het schrift. Zij monopoliseren de kennis van het goed en het kwaad, waarmee het Boven-Ik het zelfbewustzijn constitueert. De adel deelt het Ego met de seculieren onder de geestelijken. De vrijen onder de gewone bevolking, die eigen bezittingen hebben, worden door hen aan de hand genomen. De standenmaatschappij heeft zich tot ver in de twintigste eeuw weten te handhaven als een kastensysteem, waardoor fenotypische figuren zijn ontstaan van de adel en de notabelen, de vooraanstaande burgerij, die in spraak en gedrag zich aan elkaar spiegelen.
 
Je bent je familie, je stand of je streek al naar gelang je voor de ander herkenbare trekken hebt. Het juist geplaatst worden in de orde van je afkomst moet je op je plek houden, in een harnas (qua kleding, spraak, houding, gedragingen en opvattingen) dat geen verrassingen mag bevatten en je voorziet van direct begrip voor je eigenaardigheden. De continuïteit in clangedrag bepaalt je normaliteit, hoezeer je dat voor je intimi ook mag doorbreken, buiten die kring speel je het spel mee voor het comfort dat het oplevert. Hele koningshuizen putten zich uit in het in het openbaar handhaven van de corporate identity of The Royal Family, wat bij menig afzonderlijk lid leidt tot diepe verzuchtingen, depressies en andere pijn aan de ziel.

reacties
  1. j-p- schreef:

    Mooi stuk. Ik zie ontwikkeling. Elke tijd is een overgangstijd, zei historicus von der Dunk.

  2. Marius van Artaaa schreef:

    zeker is er ontwikkeling…
    iedere identiteit zal uitgehold worden…
    dat is zelfs onontkoombaar voor de mens die zichzelf wil kennen…
    de ui pellen zeggen grote schrijvers over zo’n zoektocht…
    de hersenen bevatten zeggen steeds meer onderzoekers…

  3. Maria Trepp schreef:

    Heel goed.. en je bent er dus toch nog. Fijn.

  4. j-p- schreef:

    Pellen is in mijn ogen wat anders dan uithollen.

  5. Joke Mizée schreef:

    Ken je de essays van Wilhelm Reich over de relatie tussen marxisme en de psychoanalyse?

  6. iris kijkt schreef:

    Vanaf de oude industriele revolutie werd bovenstaand plaatje op z’n minst al een beetje aan stukken gescheurd, hoewel er nog een en ander van te herkennen valt, lijkt het idioom uit die tijd niet meer voldoende. Ook de kaste-maatschappij bij uitstek India scheurt. Ik luister nu op de radio naar een verscheurende trompet, niet eens meer op een particuliere jaz zender, maar in de top 40.

  7. koen schreef:

    interessante uiteenzetting!
    is men niet een licham in plaats van dat men een lichaam heeft?
    ik ben aanhanger van de stroming die jij in oorsprong de temperamentbenadering noemt, beseffend dat dat ook iets te beperkt is..het interessante zit hem misschien hoe freudiaanse aspecten fysiologische effecten sorteert die ook nog eens tijd en cultuurgebonden zijn..
    treffende illustratie!!
    grt
    koen

  8. Marius van Artaaa schreef:

    @Maria
    dank je, ik blijf ook, maar beperk me tot een enkele blog
    @j-p
    maar het klopt wel, als de identiteit ziet als een schil om de authentieke persoonlijkheid…
    wanneer we de hele schil (de hele identiteit) in de hand hebben is hij hol…
    @Joke
    Nee die essays ken ik niet. Bevestigen ze mijn analyse? Waar kan ik ze vinden?
    @iris
    klopt in zoverre dat in de Leisure Class van Thorstein Veblen het consumentisme ermee te lijf gaat en zijn kritiek nog altijd actueel is zie http://nl.wikipedia.org/wiki/Thorstein_Veblen
    @koen
    wij zijn ons brein, zou ik bijna Swaab willen nazeggen. In mijn laatste bijdrage aan deze serie wil ik via zijn hersenonderzoek daar dieper op gaan. Waarbij ik wil aantonen dat hersenonderzoek de Westerse ontologie onderuit haalt, die vanuit het ego de wereld in beschouwing neemt en daardoor niet in staat is het perspectief van de ander te zien. Die ander dat is voor ons het eigen brein…
    Niet alleen Freudiaanse hypothesen kennen fysiologische substraten, vermoed ik. Ook humanistische en cognitieve psychologie kunnen in onze hersenen weleens deel zijn van ingesleten ‘denkstructuren’…

  9. Joke Mizée schreef:

    Ik dacht dat ik wat van Reich in huis had, maar dat bleek van Erich Fromm te zijn. Grappig dat ik ze nu door elkaar haal, want ze zijn in veel opzichten tegenpolen maar wel beiden Freudo-Marxistisch*. Ik moest eraan denken omdat je de vergelijking maakt tussen bourgeoisie en Über-Ich.
    * http://en.wikipedia.org/wiki/Freudo-Marxism
    Dat boek van Fromm staat ook online, zie http://books.google.nl/books?id=fWRT5bqeOPQC&printsec=frontcover&dq=fromm+marx+freud#v=onepage&q=&f=false . Zijn stelling is dat Freud het individu zou bevrijden zoals Marx dat voor de maatschappij had bedacht.
    Reich was een sceptische(r) geest. Hij schreef o.a. Dialectical Materialism and Psychoanalysis. Hij heeft aan de wieg van het Oedipouscomplex gestaan door thema’s rond autoriteit en dominante vaders aan te snijden – ware het niet dat het O-complex een radicale breuk, een internalisatie ofwel ‘incorporatie’ van Freuds systeemkritiek inluidde. Zo niet het Freudo-Marxisme, dat beide kanten bleef benadrukken: de onderdrukking van buitenaf en van binnenuit zeg maar. Zie bv. dit artikel http://www.marxist.com/marxism-psychoanalysis-wilhelm-reich.htm:
    "However, Freud was soon to alter the content of his thoughts, and in the process he would break with those ideas that Reich agreed with Freud upon and had taken as his starting point. In 1926, in the work, “The Inhibition, Symptom and Anxiousness”, Freud claimed that, “…[it is] anxiousness that produces repression and not, as I believed in the past, that repression produces anxiousness…” This was a turn of 180 degrees. Freud’s new theory claimed that anxiousness (sexual anxiety) was something endogenous, from within the individual psyche. Thus, Freud no longer considered it to be the by-product of external, social conditions. All external, objective, environmental factors were simply dropped from Freud’s analyses.
    Freud’s new body of ideas became a vehicle for all those theories that maintain that all human “faults” are inherent within the physical being of men and women (for example, the idea that there is a gene that causes criminality). This is in stark contradiction to the materialist conception, which holds that it is mankind’s social conditions of existence that shape general and individual consciousness – not vice versa. From the moment that Freud rejected materialist philosophy, his theories were destined to become nothing more than an acceptance of society as it is, thus ruling out the possibility of creating real solutions to the medical problems he was seeking to address."
    Toch heeft Freud daarna nog een aantal werken gewijd aan het onbehagen dat ons vatbaar maakt voor autoritaire systemen.

  10. Marius van Artaaa schreef:

    Dank je joke voor de interessante verwijzingen. De repressie-hypothesen van de psycho-analyse, van het marxisme, van de Frankfurterschule, van Frantz Fanon, van Malcolm X en alle anderen hebben allemaal als kenmerk dat wat onderdrukt ‘bemiddeld’ of ‘bedoeld’ moet zijn. De verinnerlijkingen en veruiterlijkingen volgen elkaar als in een heksenkring op, waarin de onderdrukte met de onderdrukker in emotioneel vicieuze cirkels verkeren. Ze kunnen niet met en niet zonder elkaar. Toenemende kennis van huiselijk geweld laat zien dat het drama van de onderdrukker boven alles lief hebben soms levenslang kan duren.
    De notie dat angsten verwijtbaar zijn, is door denkers als Nietsche benadrukt geraakt. Zijn afkeer van de (ik)zwakke mens is identiek aan die van orthodoxen voor de zondige mens. Spartaanse sentimenten lijken hier de kop op te steken alsook manicheistische.
    Het onbehagen in de cultuur is ook een ding van Nietsche. Tot totale vernietiging van zichzelf in staat zijn is een mensbeeld dat Oudtestamentisch is en een vreemd mengsel van Verlichtingsopvattingen en postklassieke idealen bevat. Het is tegelijk een monotypische gedachte identiek aan het monotheisme, dat er slechts 1 verklaring voor de realiteit bestaat en 1 soort (god, waarheid, mens, wereld enz.).
    De mens is geen evenwichtig en harmonieus wezen is de slotsom. Hij zit gevangen in multiple denkbeelden over zichzelf, zijn aard en zijn bestemming. Uiteengereten door de eigen ziel, het eigen bewustzijn en de permanente innerlijke strijd van zijn natuur met de cultuur in/en zijn maatschappelijke omgeving.
    Het grappige van al dit gespartel met het goed en kwaad (kunnen zijn) van de mens is dat het latere onderzoek naar de fascistoide persoonlijkheid (Adorno’s F-schaal) nog altijd niet rondgebreid kan worden. Meet het de autoritaire aard, neiging of behoefte of meet het gehoorzaamheidsneigingen of meet het het conformisme van de mens, die zich voor zijn overleving tegen beter weten in neerlegt bij het oordeel van de groep (de schoot), de leider c.q. de heersende ideologie?

  11. Joke Mizée schreef:

    Mooie observaties, maar ik begrijp niet zo goed welk probleem je signaleert in je laatste alinea. Zie je daar tegenstrijdigheden in?
    Wikipedia over Authoritarian Personality: "These traits are conventionalism, authoritarian submission, authoritarian aggression, anti-intraception, superstition and stereotypy, power and "toughness," destructiveness and cynicism, projectivity, and exaggerated concerns over sexuality. […] After extensive questionnaire research and statistical analysis, Altemeyer found that only three of the original nine hypothesized components of the model correlated together: authoritarian submission, authoritarian aggression, and conventionalism."
    Dus onderwerping zowel als agressie – de passieve en actieve componenten van hetzelfde conflict – en naast conformisme óók non-conformisme, mag ik aannemen. Er is meermalen op gewezen door critici dat ook de anti-autoritaire persoonlijkheid dezelfde trekken vertoont – al zal deze zijn agressieve energie anders richten. Niet voor niets signaleer je dat bij Nietzsche.
    Wat mij altijd heeft bevreemd aan ‘identiteit’ is dat het zo star vastligt: als men eenmaal in één patroon terecht is gekomen is het bijna onmogelijk voor een mens om nog te switchen, zelfs niet tussen de beide polen van een en hetzelfde innerlijke conflict.

  12. Marius van Artaaa schreef:

    @Joke
    Voor mij zit er wel tegenspraak in als het gaat om de persoonlijkheidstypologie. Het lijkt wel alsof de typen die Adler onderscheidt (het meerderwaardigheidscomplex van de oudste in het gezin en het minderwaardigheidscomplex van de Benjamin) in één Gestalt zijn gepropt. Je bevestigt dat met die critici die de autoritaire en de anti-autoritaire typen erin samengebracht zien.
    Ja, de meeste typologieën lijken uit te gaan van een statisch begrip van de mens. Dat euvel hebben ze gemeen met de wetenschap waar ze in geconstrueerd worden en komt het sterkst tot uitdrukking bij de definitie van entiteiten als cultuur. In feite ook zo’n term waarmee we willen vastleggen wat mensen ervan maken, in dit geval van (het belang van) de eigen groep. In het geval van de persoonlijkheid (van het belang) van een samenhangende representatie van zichzelf.
    Achter dat statisch denken schuilt wellicht een diepe overtuiging dat als het karakter eenmaal gevormd is, dat het dan niet meer veranderd kan worden. Wellicht is dat ook ingegeven door de vanzelfsprekende verwachting dat je op je biologische ouders lijkt, wat in de praktijk ook wordt bevestigd (zie programma’s als Spoorloos).

  13. Joke Mizée schreef:

    Ik doelde eigenlijk op de critici die het onderzoek politiek gekleurd noemden, c.q. gericht op het psychologiseren van de rechtse tegenstanders. Daar zit wel wat in, dat de anti-autoritaire geest hetzelfde conflict uitvecht als de autoritaire, en dat zulke trekjes onder bepaalde omstandigheden (macht m.n.) in hun tegendeel om kunnen slaan. Reich had vanuit zijn achtergrond meer aandacht dan Adorno voor die schaduwzijde.
    Het is eigenlijk meer vanuit de praktijk dat ik de indruk krijg dat onze identiteit iets is dat met ons aan de haal blijft gaan, waar we geen bewuste controle over hebben en maar heel moeilijk in kunnen veranderen. Het is weinig meer dan een ‘rol’, maar zó ingesleten dat het ons gedrag in hoge mate bepaalt. Het daadwerkelijk innemen van een andere positie – zoals in therapieën o.b.v. de systeemtheorieën – is denk ik kansrijker dan alleen het verkrijgen van inzicht. Het veranderen van de eigen ‘blauwdruk’ vergt immers andere ervaringen dan de eerder opgedane.
    Geesteswetenschappen die sterk vanuit de maatschappij kijken naar het individu zijn doorgaans niet zo bevattelijk voor een dynamische blik op het geheel. Je ziet dat sterk bij sociologen maar ook bij veel psychologen. Freud haalde reeds de angel uit zijn eigen theorie door te stellen dat het oedipus-conflict werd veroorzaakt door het individu zelf, door diens fantasieën die een biologische oorzaak zouden hebben – maar daarmee bleef de dynamiek nog behouden in het rijk van de geest. Zijn nazaten de egopsychologen gingen nog veel verder door de neuroticus als ondergesocialiseerd te beschouwen ipv als overgesocialiseerd – en daarmee het hele perspectief om te draaien.
    Voor alle wetenschappers geldt dat ze in bepaalde mate vatbaar zullen zijn om te kiezen voor (te) eenduidige termen en een niet al te systeemkritische opstelling – zoals de simpele genetische verklaringen die al tijden het meeste opgeld doen. Maar op de een of andere manier zie je bij biologen en antropologen dat ze in elk geval het zicht op de nature/nurture-kwestie houden, zijnde een wisselwerking die er naar gelang je perspectief verschillend uitziet. Onder de systeemtheoretici (ik bedoel de stal van Watzlawick die o.a. de paradox van de ‘double bind’ benoemden) bevinden zich dan ook velen die van huis uit bioloog of antropoloog zijn.
    Maar herken je je daar dan niet in, dat het repertoire van je identiteit tot je continue verbazing zo taai blijkt te zijn? Terwijl het niet iets is wat je bent, maar slechts een aangeleerde respons.

  14. Marius van Artaaa schreef:

    Oorspronkelijk werd het ook de F-schaal genoemd (met de f van fascistoide). Toen het persoonlijke politiek gevonden werd (door de harde kern van de jaren zestig) en wetenschap bedrijven alleen goedgekeurd werd door de linkse kerk als je politiek kleur bekende, was het makkelijk scoren voor critici. Nu, terugkijkend, ga ik toch uit van de bedoeling van Adorno zelf. Hij wilde De Autoritaire Persoonlijkheid meetbaar maken, geschrokken van het Nazisme, en zo een instrument hebben om bij te sturen in de ontwikkeling ervan.
    De Anti-autoritaire Persoonlijkheid zit meer in de koffer van Carl Rogers cs, die in The Person of Tomorow de nieuwe mens projecteert die autonoom denkt, beslist en handelt.
    Dat beide persoonlijkheden hetzelfde conflict uitvechten is een gemeenplaats als je bedoelt dat beide gepreoccupeerd zijn met aggressie. Het klopt niet als je bedoelt dat ze identiek reageren als de omstandigheden ernaar zijn, want die omstandigheden zitten in het meetinstrument verwerkt en ze onderscheiden zich daar juist in blijkt uit hun onderzoek. Dat mensen van het ene in het andere gedrag kunnen vervallen, dat klopt en laat zien dat persoonlijkheidstyperingen beperkt zijn als verklaringen voor het te verwachten gedrag.
    Identiteit is geen ingesleten rol op zich. Nog altijd wil men er het wezen van iemand of iets mee aanduiden. Psychodrama kan zeer confronterend zijn en je ware ik naar boven halen. Over identiteitsontwikkeling na de adolescentie is echter weinig bekend. Het is allemaal nog maar wol, waar we een afgebreide lap kennis zouden verwachten. Identiteit, Imago, Zelfbeeld, Karakter, Persoonlijkheid, Rolgedrag enz. zijn termen waarmee we hetzelfde fenomeen proberen te definiëren, namelijk dat de mens vaste denk- en gedragspatronen ontwikkelt, die het psychisch apparaat beperken om los ervan te reageren op een standaardsituatie.
    De invloed van de sociale context op het eigen psychische apparaat kunnen we nog altijd niet goed bepalen, omdat we van de biologische aspecten te weinig weten. Dat die invloed er is, ontlenen we aan kennis van het gedrag onder extreme omstandigheden. Zoals extreem huiselijk geweld hebben meegemaakt bij jonge kinderen blijvende veranderingen in hersenstructuren teweeg kan brengen volgens recent longitunaal onderzoek.
    De taaiheid van de identiteit kan daar misschien mee verklaard worden. De behavioristische kijk dat het een aangeleerde response is, lijkt me beperkt. Zo ervaar je het niet en zo blijkt het ook niet hanteerbaar in cursussen om aan je identiteit te sleutelen. Ik denk eerder dat we met de taaiheid te maken hebben van de omgeving waarin je je moet onderscheiden. Die wil nog weleens vasthouden aan oude denkbeelden over jou of aan een samenhangend beeld van wie je bent en wat ze van je kunnen verwachten.
    Die laatste functie van identiteit mogen we nooit onderschatten, namelijk dat het je een gezicht geeft; een uitdrukking van dat je iemand bent, dezelfde die je was in de betekenissen die je voor de ander hebt. Dat dat zelf-zijn vaak een looking glass self is, doet daar niets aan af.

  15. Joke Mizée schreef:

    Je hebt natuurlijk verschillende anti-autoritaire types. Sommige mensen zijn helemaal niet gevoelig voor gezag (a-autoritair zeg maar), terwijl anderen toch heel autoritair kunnen blijken zolang ze niet de underdog zijn. Het gaat niet om agressie, maar om (be)heersen / beheersd worden – hoewel de agressie idd. het verschil uitmaakt. Je zag die dubbelheid (van zowel anti-autoritair als autoritair) bij het communisme, maar ook de PVV vertoont hierin een vreemde combinatie van uitersten.
    "De invloed van de sociale context op het eigen psychische apparaat kunnen we nog altijd niet goed bepalen, omdat we van de biologische aspecten te weinig weten." Ik weet niet of we dat per sé zo moeten kunnen meten om kennis te vergaren. Konden de sporen met gemak worden gewijzigd, dàn pas zouden we zien hoeveel de omgeving met iemand kan doen – nu echter is het moeilijk om te onderscheiden wat we hebben geërfd en wat we van onze ouders hebben meegekregen. Aangezien ‘erfelijkheid’ als verklaring tot makkelijker conclusies leidt en mede daardoor populairder is, wordt het echte observatieve ‘veldwerk’ verwaarloosd. Daar komt nog bij dat de mens zo ontzettend goed kan maskeren in zijn behoefte normaal te zijn, dat we aan de buitenkant de littekens amper kunnen zien.
    Het klopt wat je zegt, dat het vaak de omgeving is die taai is. De omgeving is immers de oorzaak van het probleem (volgens de systeemtheorie) en die zou dus eigenlijk moeten veranderen. Maar het behaviorisme heeft óók gelijk: iets aanleren is gemakkelijk, maar het weer afleren heel moeilijk. Wanneer angst (schrikreacties) is gebruikt bij het conditioneren dan kan je het zelfs wel vergeten (wat een paar genante proefnemingen aantonen). Daarom is het op zich niet erg als een omgeving veel dingen probeert op te leggen, maar wel als dat met ‘double binds’ gepaard gaat vanwege de stress die dat oplevert.

  16. Marius van Artaaa schreef:

    Klopt zou Carl Rogers zeggen over zijn Person Of Tomorrow, het zijn allemaal autonome individuen en zullen zich uniek gedragen. De autonome beeldend kunstenaar is daar een professioneel voorbeeld van.
    Autoritair versus anti-autoritair is sowieso een moeilijke dichotomie. Anti-autoritair was oorspronkelijk de reactie op de autoritair ervaren opvoeding van de patriarchale samenleving midden vorige eeuw. Het is met de flowerpower verbonden geraakt in de behoefte of wil de ander niet te domineren en met de democratisering om samen besluiten te nemen. Ze wisten geen raad met agressie. Gedroegen zich daar als yogi’s tegenover, maar konden met verbaal geweld aardig uit de voeten.
    Dominant gedrag heeft nogal wat biologische wortels en is niet wat Adorno onder autoritarisme verstond. Het ging hem om de vatbaarheid van de persoonlijkheid voor autoritaire, anti-democratische en fascistoïde tendensen.
    De rol van de biologie is naast erfelijkheid vooral het systeem zelf. Op moleculair niveau speelt in ons lichaam en met name in ons brein een universum van chemische processen af, waar we nog maar het tipje van de sluier op hebben gelicht. Biologische verschillen tussen sexen, trans-, hetero- en homosexualiteit treffen we aan in de structuur van de hersenen. Neurologische variabelen kunnen meer stoornissen verklaren die tot nu toe als deviant gedrag werden gezien dan psychologische. De invloed van de sociale context is het grootst als er aanleg of een verandering op moleculair niveau voor bestaat. De weinige kennis die we hebben en die in de medische biologie en de neuropsychologie voldoende getoetst is, laat bijvoorbeeld zien dat voor het beheersen van agressie de voorste hersenkwabben ontwikkeld moeten zijn, dat je meer doet nadenken over de gevolgen van je gedrag (ook wel geweten genoemd). Samen met de enorme lichamelijke veranderingen en met name de hormonale verklaart dat de moeilijke leeftijd van de jeugd enz.
    De systeemtheorie zou zich wat meer in die bio-staat van de mens moeten verdiepen, want de oorzaak van psychologische fenomenen is wellicht altijd een combiinatie van sociologie en biologie. Het behaviorisme heeft altijd gelijk, maar dat gelijk verklaart niet veel en is beperkt tot wat je kunt programmeren en dat blijkt tegen te vallen.
    Een dominante of dwingende omgeving kan veel schade aanrichten als die dominantie of dwang tegen de ontwikkeling ingaat. Het kan je voor de rest van je leven beschadigen.
    De term ‘double bind’, wordt te pas en te onpas gebruikt. Ik zou een paar blogs nodig hebben om dat uit de doeken te doen. Het begrip is midden jaren vijftig door Bateson en zijn medewerkers geintroduceerd. Het begon met de notie dat er een hiërarchie is in de logische niveaus in het denken van mensen, wat Batedson van de logicus Russel heeft overgenomen.
    Bateson was een bioloog, antropoloog en filosoof en een van de grondleggers van de cybernetica. Hij heeft de systeemtheorie geïntroduceerd, de ‘double bind’ als fenomeen beschreven en een theorie over het ontstaan van schizofrenie geformuleerd. Niet iedere omgeving heeft de systeemtheorie op het oog als het om haar invloed gaat. Het gaat hem uitsluitend om de context gevormd door die relaties die van levensbelang zijn fysiek en/of psychisch.
    Double bind is een cliché geworden sinds het begrip hanteren populairder is dan kennis verwerven over de gehele theorie waarin het is ingebed. Het is een containerbegrip geworden voor alle incongruenties in de communicatie. Dus zowel in de expliciete inhoud van een boodschap als de discrepantie tussen de inhoud en de toon van een boodschap en tussen verbaal en non-verbaal gedrag. Paradoxale boodschappen zijn pas van de orde van een double bind als de ontvanger van de boodschap niet buiten het kader kan stappen dat door de boodschap omschreven wordt, noch door er commentaar op te leveren, noch door zich eraan te onttrekken. Dat onvermogen is door de relatie en de logica bepaald.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.