Mij is van alle kanten bang 5

Geplaatst: 26 september 2011 in Susanna in bad
Tags:, , , , , , , ,

Op de trap naar de zolder draait Jojakim zich om en instrueert zijn echtgenote om zo behoedzaam mogelijk tussen alle stapeltjes door te lopen. “Deze platen en notities zijn nog niet genummerd”, licht hij zijn voorzichtigheid toe, “wel de stapels zelf. Het hele verhaal begint helemaal aan het einde bij het dakraam op het bureau van je grootvader.” Tot en met de vliering ligt de zolder bezaaid met papieren terpjes, waartussen een kronkelweggetje naar zijn werkplek voert. “Wat is dit?”, roept Susanna verbaasd en verwonderd, “hoelang ben je hier al mee bezig?”

“Ikzelf ben pas sinds je laatste cruise ermee begonnen, maar je grootvader en je vader hebben vele levensjaren erin gestoken”, onthult Jojakim. In sneltreinvaart legt hij uit dat hij drie kisten op de vliering aantrof vol teksten en platen verdeeld in de ‘angst voor schande’, de ‘angst voor misdaad’ en de ‘angst voor straf’. Uit wat hij tot nu toe heeft kunnen bestuderen blijkt dat haar grootvader zich vooral op de ‘schande’ had gericht en haar vader op de ‘misdaad’. Zelf had hij de verzameling verrijkt met nieuwe teksten en platen over de ‘straf’, sinds de wereld in de ban was geraakt van het uitroeien van het kwaad.

Bij het bureau aangekomen pakt hij een vergroting van een deel van het laatste negatief uit de bovenste lade. “Ik zal je straks uitleggen wat ik ontdekt heb over hun verzamelwoede, maar eerst wil ik je laten zien hoe men de rechters kon beschuldigen.” Met een watje in terpetine gedrenkt toont Jojakim hoe Daniël een puzzelstukje heeft opgelicht, waarop linksboven vanaf het midden duidelijk zichtbaar twee bebaarde hoofden  de twee oude rechters voorstellen die samenzweerden; maar ook dat vele andere getuigen hun hoofd laten zien. “In het Joodse verhaal is sprake van een geest die over Daniël kwam, meestal betekent dat dat iemand een visioen kreeg. Visioenen waren de populaire media voor beeldvorming, vanwege het gebrek aan flexibele externe beelddragers destijds. Daniël had bovendien de gave van het woord en kon zo boeiend vertellen dat men als het ware voor zich kon zien wat hij betoogde.”

Jojakim licht tussendoor toe dat alle platen latere pogingen zijn om te pakken te krijgen wat men zich precies voor de geest haalde. Platen werken volgens hem als een hypnose. “Je bewustzijn wordt erdoor geconcentreerd en je aandacht verslapt voor de realiteitszin, waardoor je open staat voor alle suggesties. Je vrije wil verlies je niet, maar wel de angst voor de wil van de ander. Een plaat kan die rol van de ander als geen ander spelen.”

“Bedoel je dat wat je wilt zien, dat de plaat dat teweegbrengt?”, volgt Susanna hem vragend. “Nou, een plaat is natuurlijk gemaakt om alles te kunnen zien wat erop staat”, begint Jojakim een lang betoog over het voorwerp van bewustzijn als een leefwereld op zich. Susanna onderbreekt hem echter. “Dat is logisch, maar de kijker is toch degene die waarneemt en het waarnemen bepaalt toch wat wordt waargenomen?”

“Nee hoor, kijk maar naar deze plaat.” Jojakim laat een omgekeerde versie zien van de plaat met de dij van de schoonmoeder als lokkertje en toont met het watje aan dat het een heel andere voorstelling bevat, namelijk van een eenarmige bokser die in het woud op zijn gemak rondjes loopt. “Onwetend van het volksgericht aan de andere kant van de muur en de verlossende woorden van Daniël”, becommentarieert hij wat hij laat zien. “Dat voeg jij eraan toe”, protesteert Susanna. “Niet echt, want jij wist dat ook al van de plaat die je omgekeerd beneden gezien hebt. Waar je zelfs dacht Susanna te betrappen op een samenzwering met haar schoonmoeder. Maar je kon ook zien dat de rechters haar schoonmoeder molesteren en dat die schoonmoeder een rechter over de knie neemt. Met een watje had de plaat je getoond dat men erop de schoonmoeder dan wel Susanna wil stenigen en dat Daniël met succes de rechters laat bekennen.”

“Dat laatste heb ik niet gezien hoor,” hield Susanna haar argwaan vol. “Nee, maar wel die totempaal, toch?, hield Jojakim haar voor, “en daar draaide het verhoor van Daniël om die het proces tegen Susanna en/of haar schoonmoeder ermee stopt. De rechters werden door hem over die boomstam ondervraagd, omdat ze beweerden dat Susanna daaronder haar minnaar ontmoet zou hebben. In de Griekse tekst zegt de oudste dat het een mastiekboom was, waarop Daniël zegt dat een engel klaar staat om hem in tweeën te snijden. De jongste zegt dat ze onder een groenblijvende eik promiscuum waren, waarop Daniël zegt dat een engel klaar staat om hem de grond in te stampen. Want het verschil in grootte tussen beide bomen kon niemand ontkennen.”

Jojakim maakt met het watje in het rechterpaneel een beulsfiguur zichtbaar en zegt triomfantelijk: “zie je wel ook dat stukje verhaal zat al in het plaatje. De eenarmige bokser staat symbool voor een rechter die op basis van de halve waarheid op weg is naar het voltrekken van het vonnis. De beulsfiguur moet dan wel de engel zijn die hem de grond in stampt.” “Dat zal wel”, ergert Susanna zich hoorbaar aan het zoveelste breiwerk van haar schrijvende echtgenoot, “maar Daniël speelt volgens mij met de Griekse woorden voor mastiek en een groenblijvende eik. Mastiek is immers zowel de naam van een boomsoort als van hars of gom dat dergelijke eiken produceren. Een mastiekboom kan dus een groenblijvende eik zijn.”

“Daar heb je gelijk in”, geeft Jojakim toe, “De Griekse woordspelingen in de aangehaalde teksten van Daniël zien sommigen als bewijs dat de tekst nooit in het Hebreeuws of Armeens bestaan heeft. Andere onderzoekers suggereren dat de woordspelingen zijn toegevoegd door de Griekse vertaler en niets zeggen over de oorspronkelijke vorm van de tekst. De Griekse tekst is overgeleverd in twee versies. De laatste wordt weergegeven in de rooms-katholieke Bijbel met de aantekening dat het niet is gevonden in de Hebreeuwse bronnen. Sommigen zeggen dat het er ‘verkapt’ in aanwezig was, maar daar zijn geen vroege Joodse verwijzingen van gevonden wel in jongere bronnen. Maar al eerder heb ik laten zien dat iedere voorstelling van wat er precies gebeurd is poly-interpretabel is en dat het vooral gaat om de afbeeldingen zelf die je alles kunnen vertellen of voor je verhullen.”

“Er is als het ware een complete verzameling erotica door ontstaan vanaf de schilderkunst van Lorenzo Lotto (Susanna en de ouderlingen, 1517) tot en met die van Rubens, Van Dyck, Tintoretto, Rembrandt, Tiepolo en Artemisia Gentileschi. Benton schilderde een moderne Susanna met schaamhaar in 1937 en zelfs Picasso heeft zich erdoor laten inspireren. In het begin en vooral in de Barok benadrukte men het drama. De latere werken concentreren zich op het naakt. Op een 19e eeuwse versie van Francesco Hayez in de National Gallery in Londen zijn de ouderlingen geheel verdwenen.” Jojakim wil nog vertellen dat het verhaal op een gegraveerde bergkristal in het midden van de 9e eeuw in de regio Lotharingen is vastgelegd, dat Händel een oratorium over Susanna schreef en dat het fabelkarakter is vastgesteld tijdens de Grote Depressie, maar Susanna wil een heel ander onderwerp aansnijden. Waarom Jojakim hier zo mee bezig is en met name met de angst voor straf.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.