Het recht op domheid in eigen hand nemen

Geplaatst: 4 april 2013 in Commentaren
Tags:, , , , , , , , , , , ,

Hoge pet

Een hoge pet verbergt

Wat de ander beter staat

Het recht op domheid

Er moet iets van mijn hart, dat me vaak kwelt als ik lees wat de ander dicht of schrijft en eigenlijk niet snap wat er staat. Ik reageer in dat geval lukraak en beroep me op het recht van domheid als ik de plank weer eens mis blijk te slaan.

Niet zonder schaamte, maar wel onschuldig. Tot ik me realiseer dat mij dat recht niet toekomt, omdat het brutaal negeert dat het een gunst is als die ander het geen punt vindt. De schade is dan al een feit; al wordt al het recht gemaakt en niet bevolen.

Het is een mensenrecht, waarmee het menselijk tekort bevestigd wordt en daar heeft eigenlijk niemand wat aan. Je kunt je dan nog wel beroepen op aforismen, maar die kunnen je ook niet echt verschonen.

Het verlangen iets te begrijpen getuigt niet zelden van een grotere domheid dan het onvermogen het te begrijpen.

Met zo’n witwassend aforisme maak je je vlek al snel nog  groter. Je had beter, zoals velen ook doen, kunnen zeggen dat je het mooi vindt wat er staat en op de knop ‘like’ drukken voor je er weer weggaat.

Het recht op domheid kan je alleen toevallen als de ander de woorden niet als eigendom ziet en zich terugtrekt achter een schutting om de lezer het werk naar eigen goeddunken te laten interpreteren.

Maar dat is onbevredigend, omdat die woorden niet voor niets zorgvuldig gekozen zijn. Een middel zijn voor de ander om bepaalde gevolgen bij je teweeg te brengen. Zonder die gevolgen te ervaren, sta je buitenspel.

Je houdt nog slechts het hazenpad over en mompelt dat de ander je onbedoeld de boodschap laat bepalen. Maar die ander doet dat louter uit erbarmen of gelatenheid en dat zit je ook niet lekker.

Het is een harde wereld als je precies wilt verstaan wat de ander communiceert. Het doet je verzuchten dat communicatie nu eenmaal voorschrijft dat de boodschap ontvangen moet worden zoals deze verzonden is. Al weet je dat dit een bevelstheorie is, die niemand in de kunstwereld wil hanteren. Omdat ook daar de klant koning is en het werk zelf niemands woning.

Dit alles overwegende heeft alleen de ander het recht op domheid als hij of zij een hoge pet van jou opheeft. Althans als hij of zij meent dat het verlangen het te begrijpen zal zorgen voor beter kijken c.q. lezen wat er staat.

Een vonnis dat staat als een huis, waar het daglicht gul binnenstroomt als je de volgende ochtend de gordijnen opentrekt.

(Uit: Voor eigen rechter spelen om er niet wakker van te liggen)

Advertenties
reacties
  1. joost tibosch sr schreef:

    Het ongemakkelijke van ons menselijk bestaan is dat niemand anders dan wij zelf moet beslissen of iets dom is of niet. We kunnen in al onze beperktheid niet anders dan met alle respect voor anderen die eerlijk anders blijken te denken, zelf toch maar dit soort belissingen te blijven nemen over goed en kwaad. Die beslissingen zijn soms zo moeilijk dat je mag hopen ze met anderen in alle oprechtheid samen te kunnen nemen.

  2. artafterallart schreef:

    Het recht wordt door de mens gemaakt. Dat is het aardige ervan. Je kunt het niet afleiden van vooraf gegeven normen. Je mag er mee spelen zo lang als je wilt en bij je oordeel van alles overwegen en iedereen raadplegen. Maar wat je als persoon van iets vindt, is daarbij bepalend. En die mening wordt bijna onvermijdelijk door maatschappelijke overtuigingen beinvloed. Wat rechters zich vaak niet realiseren. Vooroordelen spelen daarom mee in ieder oordeel.
    Ook al zou je met Jan en Alleman ruggenspraak plegen.

  3. zelfstandigjournalistantwerpen schreef:

    Het valt ook niet altijd mee de gedachtengang van de ander te volgen.

    • artafterallart schreef:

      Wat je zegt, Johan, het is altijd een gok, zelfs al zou je zo’n gang kunnen verlichten, dan blijkt vaak dat je niet eens weet welke kant je op moet gaan. Het is als het ware een kunst op zich de in- en uitgang te vinden en iedere hersenschim te vermijden die als een vleermuis op jouw bloed uit is. Dat weten de auteurs vaak niet, alhoewel hun bedoelingen ook voor hen geen gesneden koek hoeft te zijn. Zij staan evengoed voor raadsels. Zoals ik zelf vaak ook niet goed weet wat ik met mijn werk bedoel en dan blij ben dat er iets in gezien wordt wat ik er niet bewust ingelegd heb.

  4. Maria Trepp schreef:

    Marius, ik herhaal hier even mijn reactie op mijn Huygens-blog voor jou:
    “Verderkijker” echt hoera! heb je mijn satirische foto’s van buitenaardse wezens met “verderkijkers” al gezien?? Bijvoorbeeld hier: http://passagenproject.com/blog16/2011/12/06/onze-tweelingen-op-tweelingplaneet-kepler-22b-satire/
    Hej Marius, ik zoek iemand die mijn verhalen (Duitse vertaling Cosmotheoros, Duitse en Nederlandse vertaling Micromégas, en het boekje dat hier nu aan het ontstaan is via mijn blogs) kan illustreren. Jij kan dat!!
    We moeten verder praten!
    En anders ben ik van plan ook nog andere oude teksten te vertalen, bijvoorbeeld die van Kepler.
    Ik de teksten jij de illustraties, en wij samen een vertel-toneelshow. Ik meen het!

    • artafterallart schreef:

      Die tweelingen met lichtgroene maskertjes die jammer genoeg niet lijken op het spookje van Munch, die heb ik in beeld.

      Wat een eer, Maria, en tegelijk een hele onderneming, maar STUDIO ARTAAA ziet daar best brood in.

      Ik zit deze week in Vlissingen, maar na 15 april moet het lukken om weer eens bij Olivier samen te lunchen (?)

  5. Soli schreef:

    Vanmiddag voelde ik me dom, toen ik uitlegde dat iets echt niet kon en dat In voorbeeld probeerde te staven; terwijl een man achter een tafel over zijn brilletje keek, mij minzaam op rechten wees
    en de leugens geloofde die rechts van mij per waarheid werden uitgestrooid. Niet slim dat ik me niet op de onwaarheid had voorbereid en niet slapen kan van onrecht.
    Wat is dom? Zo simpel ligt het niet als ook wetten rechten met regels breken en meineed schijnbaar niks bewijst.
    Dom betekent niet: onwetend, leunt ook niet tegen onbegrip, maar wetend ogen sluiten, buiten alle verstaanbaarheid om, dat is pas dom.
    Met andere woorden: ik ben niet dom, jij ook niet en zolang we elkaar willen begrijpen hoeft geen van ons daarvoor onder te doen.
    Vergeef me voor de onbegrijpelijkheid.

    • artafterallart schreef:

      Je hebt sowieso gelijk dat niemand in wezen dom is, maar iedereen kan het voorwenden of als zodanig handelen. ‘Zich van de domme houden’ drukt dat voorwenden dat je het niet weet uit. De eikel die jij iets aan zijn verstand wilde brengen lijkt mij daar het voorbeeld van. Het is een soort kwade trouw, waar je laaiend van kunt worden.

      Jezelf dom vinden of voelen vind ik een deugd, voor zover je jezelf ermee aanspreekt dat je moet toegeven dat je beter had kunnen weten of handelen.

      Ach, domheid is natuurlijk een verwerpelijke kwalificatie en hoort niet thuis in een communicatie die vrij is van dominantie, van macht over de ander, van het gelijk willen hebben. Wat jij omschrijft als “zolang we elkaar willen begrijpen hoeft geen van ons daarvoor onder te doen”.

      Mijn blogje is vooral ironisch bedoeld en tegelijk polemisch. Waar het gaat om het begrijpen van de bedoelingen van een auteur of createur met zijn werk en de betekenissen die de ander eraan geeft of in ziet. In mijn blogs over de Schreeuw van Munch gaat het over de oorspronkelijke bedoelingen of betekenissen die hij ermee op het oog had en hoe deze overschreeuwd zijn door wat anderen erin zagen. Munch liet zich die andere betekenissen welgevallen, omdat het hem verhief tot bijna een profeet. Ik moet die blogs nog vervolgen en dit is bij wijze van spreken een intermezzo.

      Het blogje hier verbergt dat ik van huis uit mee heb gekregen dat domheid het ergste is wat je als mens aan ondeugden bezit. Mijn opvoeders konden daar laaiend over worden. Een kwaadheid die eigenlijk het summum van domheid is. Waardoor ik ook een voorstander ben geworden van het recht op domheid en hier ermee speel.

      Ik hoef je niets te vergeven, want je hebt niets misdaan. Integendeel, je bent heel gul om mij vrij te laten in het interpreteren van je teksten. Waar ik zeg dat een auteur of createur het recht op domheid heeft, hang ik buiten de ironie om de filosoof-met-de-hakbijl uit. Weliswaar om de boel op scherp te zetten, maar niet om de ander te miskennen. Wat iemand schept, is al zo kwetsbaar voor het oordeel of het iets voorstelt: of het begrijpelijk is wat het moet betekenen. Dan mag ik wel zeggen dat die schepper die vrijheid niet cadeau mag geven, maar niet dat hij of zij zich te kwade trouw voor de domme houdt. Dat zou vals van me zijn. Dus eigenlijk zou ik moeten vragen om mij dat de vergeven, als dat zo overgekomen is.

  6. svara schreef:

    Toen ik begon te lezen dacht ik het te begrijpen maar nu weet ik het niet meer 🙂

  7. Aad Verbaast schreef:

    Herkenbaar waar je mee begint. Ik mis het zogenaamde dicht-interpretatie-gen.
    Dat resulteert onmiddellijk in een veelal volledig onbegrip van dichtteksten.
    Het is zoals het is, het komt zoals het komt.

    • artafterallart schreef:

      Dichtbundels worden dan ook nauwelijks verkocht.
      Dus heel veel mensen missen, denk ik, dat gen.
      Het heeft ook te maken met het feit dat gedichten op school nauwelijks besproken worden, dat recensenten ze ook niet toegankelijk maken en dat de dichter juist van je wil dat jij zijn blikje eigenhandig weet open te maken. Juist omdat hij of zij de taal op die manier aanwendt dat het weergeeft wat zo moeilijk anders over te brengen is zonder verlies van de schoonheid en.

      Zoals een schilder vindt dat hij zijn werk niet voor niets met veel moeite vorm heeft gegeven, dat ook hij (net als de dichter) het onzegbare ermee wil verbeelden en dat hij anders het doek wel vol had gekletst/geschreven….

      Neemt niet weg dat je toch ervan geniet als het wel overkomt of je sprakeloos in verwondering kan achterlaten met wat het allemaal in je oproept enz.

  8. Simen Vrederat schreef:

    Verwondering doet de geest bewegen.
    Begrijpen slechts een afspraak met jezelf waarvan je de waarde nooit moet overschatten.
    Een tijdelijke rust voor het gemoed.
    Denk ik

    • artafterallart schreef:

      Da’s waar Simen,
      Het (kunst)werk moet de geest doen wapperen.
      Maar ik blijf wel volhouden dat kunst en literatuur een vormgeving is van de communicatie, die als doel heeft dat het betekenissen overbrengt.
      Van zo’n vormgeving en vormgever mag men verwachten dat de boodschap, hoe lastig ook, tot doel heeft over te komen.
      Als hij ook nog geheel begrepen wordt, dan is dat het mooist.
      Berusting in dat je het niet totaal niet snapt en dus alles ontgaat, lijkt me niet de bedoeling, toch?!

      • Simen Vrederat schreef:

        Communicatie is samen bewegen.
        Een kunst of literair product is voor mij nooit een boodschap, waarheid of oplossing.
        Dat mensen je begrijpen kan vaak heel verontrustend zijn.
        Dat het gevoel, de vraagstelling, de onrust, het verlangen of het onvervulde je ontgaat dat is, dat ben ik met je eens niet de bedoeling.

  9. artafterallart schreef:

    Laten we het voor het gemak allemaal eens visuele communicatie noemen.

    Men zegt daarover dat dat semiotiek vergt en niet louter samen-bewegen.
    Dus een studie van tekens en symbolen, van de manier waarop een werkelijkheid afgebeeld en vastgelegd wordt, van wat het in wezen betekent wat je ziet.

    Een onbegrijpelijke werkelijkheid, daar kun je niet zoveel mee, toch?!
    .
    Daarbij gaat men ervanuit dat je met een semiotische blik kijkt. Dat je bijvoorbeeld kleding ziet als iets dat betekenissen uitdraagt. Dat de drager een effect wil bewerkstelligen en je je af kunt vragen of het effect dat het op je heeft, ook is wat men wilde bewerkstelligen.

    Dat alles gaat voorbij de waarheid, de boodschap op zich en zeker de oplossing.

    Tekens vragen je er betekenis aan te verlenen.

    Voor mijn part noemen we het zin geven aan wat je ziet, leest enz. Of, misschien nog beter verwoord, zin geven aan het zien, het lezen enz.

  10. svara schreef:

    Wel boeiend Marius.
    Alles nog eens doorlezend (ook de reacties) hield me de vraag bezig wat domheid voor mij is.
    Het heeft te maken met onzorgvuldigheid die niet vanzelfsprekend is binnen een bepaalde context en die vooral egogeladen is.
    Het voelt als onnadenkendheid waardoor consequenties over het hoofd worden gezien op een moment dat gezond verstand gewenst is en dat je vindt dat de ander (of jezelf) hierin al dan niet moedwillig heeft gefaald of zijn verantwoordelijkheid niet voldoende heeft genomen.
    Onnadenkend (handelen bijv.) voelt in deze ook weer anders dan onbewust of vanuit onwetendheid handelen of reageren.

    • artafterallart schreef:

      Onbezonnen of geestloos zou ook in dat rijtje passen, svara.
      ‘Dat is niet slim van je’ kun je ervan maken.
      Dat klinkt meteen ook minder hard.

      Het grappige is dat Dom een Engelse jongensnaam is, een afkorting van Dominic, en als betekenis heeft: “behoort aan God” 😉

      • svara schreef:

        een en ander hangt vaak af van het toontje waarop iets wordt gezegd of de bijbehorende lichaamstaal….
        ik zelf hou wel van het woordje ‘oenig’ of ‘oen’ 🙂

        • artafterallart schreef:

          dat toontje hangt weer af van je stemming, de gebeurtenis of verstoring van de gebeurtenis en je wil de ander te laten voelen of merken wat je dwarszit enz.

          op de ander schelden of op de duivel of op OLH lucht velen op en dat kun je wel bestrijden met argumenten dat zelfbeheersing een mooiere vorm is, maar daar zijn weinigen ontvankelijk voor, omdat men meent recht te hebben op boosheid en daar ook weer aannemelijke gronden voor kunnen hebben

          maar nu dwalen we wel ver af van het recht op domheid in de zin van dat het je niet aangerekend kan worden dat je iets niet snapt

          ps
          of de woordkeuze altijd van belang is, is een onuitgemaakte zaak
          het woord OEN!!! kan immers even hard als STOM RUND in iemands oren klinken 🙂

    • artafterallart schreef:

      Prachtig liedje, Dauw, dank je wel.
      Het is een micro-opera over de eeuwige schoolstrijd tussen de leerling die zich met verbeelding onttrekt aan het onderwijs en de leraar die met tuchtiging hem eraan wil onderwerpen. Zeer hoopvol ook, want de droomliefhebber wint het van de domkophater. In notendop het klassieke drama van de Bildungsdrang en de Erziehungsdwang, die elkaar nooit zullen verstaan. Tussen Eros en Thanatos als het ware. Tussen de heersersmoraal van de onaantastbare fantasten en de slavenmoraal van de lichtgeraakte fantasielozen.

  11. Anne Vellinga schreef:

    boeiend filosofisch gesprek – ik zou bijna vergeten dat ik alleen maar even wilde zeggen dat ik de kleur zwart hier zo goed geplaatst vind

  12. EJW schreef:

    Sommige gedichten begrijp ik niet, anderen weer wel. Het gaat niet zozeer om de woorden maar het gevoel wat een gedicht achterlaat. Er zijn dichters die daar slagen. Maar dat is natuurlijk persoonlijk en voor iedereen weer anders.

  13. artafterallart schreef:

    Het is zeker subjectief, EJW, of een gedicht je wat zegt en een bepaald gevoel achterlaat. Dat is denk ik ook de bedoeling van kunst in het algemeen. Dat je er het subject mee raakt, in vervoering brengt. Maar net als met kunstwerken wil je kunnen vatten wat de maker er (verder) aan betekenissen mee wil overdragen, wat hij of zij meer te vertellen heeft of erin gelegd heeft. Het is tenslotte allemaal communicatie die men op een bepaalde wijze en met een bepaalde bedoeling vorm heeft gegeven.

  14. Mijn ogen liepen steeds slaapwegen in waar bedden van allerlei formaat
    aanwezig waren…Ik kan ook gewoon melden dat ik omval van de slaap….
    Maar ik wilde nog zeggen dat het niets van doen met je schrijven te maken
    heeft….* liefs! *

    • artafterallart schreef:

      Knap gerust een uiltje of vang een vlindertje, liefie
      Tegen de slaap moet je niet vechten
      Met wegdraaiende ogen en vallende leden verlies je er geheid van
      Een wandelingetje wil ook weleens helpen
      Maar dan moet je daarna niet in een stoel zakken
      Je bent weg voordat je er erg in hebt 🙂

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.