keltische cirkel

GIOMEM 5

 
De DG haalt Sirius met de Eend van zijn vrouw op. Zowel de dienstauto als zijn eigen sportwagen waren niet beschikbaar. Thuis is de democratisering al uitgewoed, legt hij Sirius uit, het gezin gaat bij hem altijd voor en als hij dat niet waar kan maken dan volgen sancties als dit ongemak. Ja, haakt Sirius er gretig op in, het zijn onze relaties waar alle politiek begint. U gaat er ook vanuit dat het persoonlijke politiek is?, verstaat de DG, die deze slogan thuis opgepikt heeft, hem verkeerd. Absoluut niet, grijpt Sirius in, de democratie is voor mij geen religie, hoor, en de democratisering geen zendingsverhaal. Ik bedoel domweg dat je het van je vrienden moet hebben om een beetje behoorlijke samenleving met elkaar te vormen. Dat is wat ik ook mis in de democratisering.
 
Oh, meer flower power, bedoel je? Nee, Personal Systems Outbid Beliefs, probeert Sirius zijn kersverse levensbeschouwing uit op de man die als enige topambtenaar verantwoordelijk is voor het beleid op de belangrijkste gebieden van een gezonde samenleving: cultuur, vrije tijd en maatschappelijke aard van het beestje dat mens, volk of massa heet. Ik zie om me heen overal mensen die Het Systeem willen veranderen door te doen wat de gevestigde geloven of overtuigingen overstijgt en dat de ander als alternatief voor te houden. Zonder in dogma’s te vervallen of de organisatie tot doel te verheffen. Die verbeelding is natuurlijk niet nieuw, maar was tot nu toe nooit zo massaal en nog nooit zo gericht op openheid in contacten, relaties en huishoudens. Een omzetting van knoppen die een totale verandering in denken en doen teweegbrengt, die al achter de voordeuren gerealiseerd lijkt en slechts nog de straat, de stad en de staat moet veroveren.
 
Persoonlijke systemen die uit onze diepste overtuigingen een nieuwe werkelijkheid doen voortkomen, mompelt de DG, dat is puur religie lijkt mij. Ja, dat klopt, wil Sirius erop losgaan, de democratisering van de religie zouden we het kunnen noemen als we het wat oprekken en… Gaat u ons dat straks vertellen? onderbreekt de DG hem, Dat zal de minister niet echt prettig vinden. We zitten nog middenin de afbouw van de zuilen en u gaat een nieuwe strijd tussen kerk en staat propageren? Wacht even, als u dat meent dan moet ik u toch nog even het idee van "weerwerklunch" toelichten. Op dicteersnelheid hoort Sirius dat het ministerie pas vier jaar bestaat en wel heel breed is, maar dat is schone schijn als het om de macht gaat. Cultuur stelt eigenlijk niets voor. We gaan niet over de zienswijzen in de maatschappij bijvoorbeeld noch over de levensbeschouwingen en de verbeelding, hooguit over het aantal en de prijs van het publieke domein dat ermee gemoeid is.
 
Hij ratelt snel door. We houden musea draaiende, bibliotheken, bioscopen, uitgeverijen, stadions, zwembaden, zorginstellingen, sociale dienstverlening, club- en buurthuizen, oranjeverenigingen, kunstenaarshuishoudens, omroepen, de pers, natuurorganisaties enz. enz. en hebben daarmee veel vastgoed in beheer en een veel werkgelegenheid in een economisch anders onbestaanbare sector. Al deze onrendabele bedrijvigheden hebben wij in één ministerie ondergebracht om kerk en staat gescheiden te houden en de macht te centraliseren over wat in de samenleving kan verpauperen, zodat we met één bezem alles kunnen schoonvegen als De Democratie het wil. Het weerwerk, waar we om verlegen zitten, is vooral hoe we dit goedkoper kunnen doen, want we voorzien allang dat we met één begroting voor alles dat een echte Staat van nature wantrouwt een gemakkelijke prooi zijn voor bezuinigingen.
 
Dan ben ik uw man, verzekert Sirius de wat benauwde DG, ik zie ook niets in een staat die in dialoog gaat met de kerk, de wereld en de wetenschap. De staat is het medium en niet de boodschap. Die persoonlijke systemen draaien om het bewustzijn, om dat zelf de baas te worden. Misschien dat ik daar dan mee moet beginnen bij jullie lunch. Ja, voegt de DG er snel aan toe, want ze staan al voor de entree van het departement, geef helder aan dat de mensen persoonlijk verantwoordelijk zijn voor maatschappelijke veranderingen en wij slechts de boel op kunnen ruimen.
Eenmaal in de top van het ministerie wordt Sirius even op de gang gezet. De DG moet eerst nog de lunchgangers zijn komst aankondigen. Hij hoort hem de minister en haar directe onderdanen zeggen dat er zo een inleiding gegeven wordt over de mens als as van de samenleving en de staat als garagehouder. Klompé hoort hij nog geeuwen, dat ze in ieder geval geen zin heeft in een variant op de mechanisering van ons wereldbeeld. Ze wil een heldere analyse en een breed toepasbare oplossing voor de huidige culturele revolte waar nu nog alleen haar collega Onderwijs en Wetenschappen mee geconfronteerd wordt, en het liefst een oplossing die de verantwoordelijkheid geheel bij hem legt. Dat zie ik zeker gebeuren, is de DG haar meteen van dienst.
 
Sirius bladert zijn liedboek door als de DG hem op komt halen. Hou het kort, begin met die driehoek en zorg voor een vliegwiel, vat de DG ministers wens samen. Sirius zucht en besluit het liedboek niet te gebruiken. Als hij binnenkomt zit een man of tien samen met één vrouw een broodje kaasje naar binnen te schrokken. De DG geeft hem meteen het woord. Mevrouw de minister en uw hoge heren, mij is gevraagd om mijn idee te geven van de huidige tijd. Die luidt dat we het wiel opnieuw kunnen uitvinden om de samenleving om de as van de zo grootst mogelijke harmonieuze massa onder de bevolking weer soepel te laten draaien. Zoals u in de jaren vijftig leek te lukken.
 
Ik kan dat toelichten met het wiel van een diep kolkgat achter uw dijken van repressief gedoogbeleid, waarin het kalf verdrinkt als we niets met de vernieuwingsdrang van velen doen. Daartegenover plaats ik een optimistisch scenario dat u het wiel wilt dat de vooruitgang in het hef-, maal-, vervoers-, krijgs- en manufactuurwezen zo revolutionair bevorderde. Ik hanteer beide wielen als een metafoor voor wat ons als samenleving vooruit kan brengen en tegelijk meer diepgang kan geven als we het eerst de grond in boren door fors weerwerk om de geesten te slijpen, zou ik bijna zeggen.
 
De DG lacht luid en een tikje ongeduldig. Sirius besluit snel het technischer te formuleren. Het wiel, dat de cirkel vormt om minstens 3 spaken (wil het niet in elkaar zakken tijdens het gebruik), is de oervorm van de beschaving. De spaken vormen ieder een aparte wil van mens, volk of massa. Spaak 1, iedere levensovertuiging, godsdienst of het kerkgenootschap, bundelt de wil in iets te geloven dat niet direct waarneembaar is. Spaak 2, iedere wetenschap, bundelt de wil alles te weten door de waarneming zelf. Spaak 3, iedere wereld, bundelt de wil altijd te zorgen voor plezier en het liefst leedvermaak. Het zijn de systeemfuncties. Als vaten horen ze zo te communiceren dat overal de waterspiegel gelijk is en daarmee hun lengte en breedte. Ongelijke omvang zorgt voor een ongelijkzijdige driehoek die de beschaving doet hobbelen met een krom wiel, dat ons van het ene dieptepunt naar het andere brengt om bij twee te korte spaken geheel vast te lopen.
 
De taak van de levensbeschouwers is zich met de wetenschap en de gebruikers van de wereld te verstaan over een zinvol verband. Een massaal gedeeld ideaal, zodat het ons verenigd als maatschappij en idealiter het lijden, waar we nooit aan kun
nen ontkomen, dragelijk maakt. Van de wetenschappers worden de benodigde inzichten, kennis en vaardigheden verwacht om dat ideaal in alles en overal vorm te geven in interactie met de levensbeschouwers en gebruikers. Van de gebruikers van de wereld, in de rol van zowel consumenten als producenten, wordt de houding van spelers verwacht met een groot gevoel voor humor en drama, en fair play.

 
De DG klapt en kijkt de tafel rond. Sirius is niet echt klaar met zijn verhaal, maar ziet dat hij al 20 minuten aan het woord is. De minister vraagt via de DG om een afronding en schuift hem een briefje toe. Sirius krijgt het onder ogen en leest hardop: wat moet de politiek hiermee? Hij aarzelt even en zegt: als ik dat mag beantwoorden, dan zou de politiek snel die dialoog moeten organiseren, men houdt nu nog meer van debatteren dan saboteren.
 
Een dialoog lijkt me onvoldoende beleid, begint de minister haar inbreng, we moeten de orde handhaven en dat lukt lastig met al die bezettingen, demonstraties, overtredingen en relletjes. Aan de andere kant vind ik uw visie op het wiel van de maatschappij wel boeiend, maar onder welke regels houdt het stand, vraag ik me af.
 
Een soepel en net niet te strak aangedraaide samenleving, begint Sirius een wijsgerig niet- en toch weer wel westers sociologische versie van zijn inleiding af te steken, laat een wiel zien dat de mens als as gemakkelijk kan laten ronddraaien. Om de simpele reden dat zijn wil om overstegen te worden, zijn wil om alles te weten en die om zo vrolijk te worden als hij geloven, bevatten en voelen kan, elkaar in evenwicht houden. Het is het wiel van de prettige persoonlijkheid en dat van de prettige relatie en daarmee van iedere prettige samenlevingsvorm. Als we in staat zijn op micro-niveau (van de solitair tot het communelid), op meso-niveau (van school tot stadion) en op macro-niveau (van kerkgenootschap tot wetenschap) de wielen zo ideaal te doen ontwikkelen, dan zijn we weer in harmonie met de natuur zoals de Kelten ons in de geschiedenis voorgingen. Door op de cirkel de bouw van de wereld te baseren, deze door te trekken in de bouw van de bovennatuur en in iedere wetenschap kunnen we zo diep herdenken dat ze voor deze tijd de magische oplossingen bieden waar nu zoveel vraag naar is.
 
Een roffel op de tafel met knoerend hard cheer, cheer, cheer om hem beleefd te doen stoppen, moedigt Sirius aan er een verhelderende gelijkenis aan toe te voegen. In een oeroud wiel achter de oudste zomerdijk staan een slimme boer, een landbouwkundige en een in alle culturen belang stellende socioloog te delibreren over de vruchtbaarheid van de grond. De boer legt uit waarom hij bepaalde en vooral bittere gewassen op het linkse warme stuk land verbouwt en meer zoete op het koele, rechtse stuk. De ingenieur protesteert, dit is echt onzin. Een wetenschappelijk gefundeerd onderscheid tussen bitter en zoet van een gewas bestaat evenmin als tussen warme en koude grond. Een onderscheid tussen linkse en rechtse hellingen… laat me niet lachen.
 
De socioloog weet door zijn brede belangstelling dat het verschil tussen bittere en zoete soorten al sinds de domesticatie van de meeste gewassen bestaat. Het onderscheid tussen warme en koude gronden is zo oud als de Ayurvedische leer, en dat in linkse en rechtse gronden hangt samen met de zonnestand ten opzichte van de berghelling. Alleen kan hij die kennis noch aan de boer noch aan de landbouwkundige kwijt. De boer weet genoeg met kennis van linkse en rechtse gronden voor het verbouwen van gewassen. De ingenieur wil alleen weten waarom de gewassen er zo troosteloos bij staan. Terwijl de socioloog zo graag een mutidisciplinaire samenwerking wil, alleen wil niemand meewerken. De moraal: onze kennis van gronden neemt toe als het op verschillende gronden is gebaseerd en men daar belang in stelt. Een noodzaak voor kennis is er niet. Het gaat om vrijwillige belangstelling in elkaars idee. Ook overeenstemming tussen lokale en regionaal gegenereerde kennis en wetenschappelijk gefundeerde is niet noodzakelijk voor een toereikende oplossing, verklaring of inzicht.
 
Grote wetenschappers, die geen oog hebben voor de lokale waarnemer, zijn vaak beperkte kenners. Ze scheppen situaties waarin hun ideeën het duidelijkst bevestigd worden; doorgaans in laboratoria. De keuterboer, die in zijn eentje een stukje grond verbouwd, is een grote weter door zijn langdurige ervaring met wat er groeit en bloeit. Ontwikkeling, ook maatschappelijke ontwikkeling, is alleen echt mogelijk als de verstandhoudingen tussen de beperkte kenners en de grote weters optimaal zijn. Voor optimale verstandhoudingen zijn juist religies ontstaan: als geloof in elkaar, in de grootheid van de ouders, van de voorouders, van de voorvaderen, van de zon enz. om te zorgen dat we tot in onze ziel (ons wezen) met elkaar verbonden zijn en zo dat we alle conflicten kunnen oplossen. Ook die tussen de gebruikers van de wereld, de getuigen van een betere wereld en de geleerden over beide werelden.
 
Sirius merkt wat onrust en vraagt zo retorisch mogelijk: zou de staat niet kunnen volstaan met alleen het bij elkaar brengen van gebruikers, getuigen en geleerden om de huidige onvrede het hoofd te bieden? Is dat niet de democratie die op ieder gebied ons weer één kan maken in alle verscheidenheid die ons kenmerkt? Zouden daar niet simpelweg de gebouwen voor al het welzijns- en kerkewerk voor open gesteld kunnen worden? Er zijn toch genoeg getuigen die gehoord willen worden, geleerden die hun kennis kwijt willen en gebruikers die hun mening willen laten horen? Een gedrongen stageaire in een hoekje van de ovale ruimte noteert in de kantlijn "institutionalisering van het welzijnswerk". Een neo-calvinistische oplossing voor de tsunami aan particulier initiatief in de jaren zeventig om het roer om te gooien in het welzijns-, gezondheids-, onderwijs-, cultuur- en wetenschapsbeleid die deze socioloog het burgemeesterschap van Rotterdam, zijn onderzoeksveld destijds, zou opleveren.
 
Als de DG hem bedankt voor het "lange, bonte en boeiende weerwerk" buigt de minister nog even naar een adiviseur, die Sirius een tweede briefje in de hand drukt. Kunt u uw verhaal uitwerken in een concreet voorstel voor een symposium, waar uw dialoog zou kunnen starten? Als hij wakker wordt na een bijna comateuze slaap, waarin hij droomde over het liedboek dat hij bijna af zou hebben, is er niemand om zijn visioen te delen. Hoeveel van deze dromen worden dagelijks verspilt, vraagt hij zich af, terwijl een handvol militaire dromen ooit genoeg was voor een godsdienst, die het gehele Westen in de greep had en nog grotendeels heeft en één droom voor een doorbraak in de burgerrechtenstrijd.

reacties
  1. paco painter schreef:

    U schrijft uitstekend, MArius

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.