Van Lesbos naar Ieper

Geplaatst: 23 april 2010 in Op het Vlaamse platteland
Tags:, , , , , , , ,

klaes

De Brugse ambtenaar en auteur Herwig Verleyen schreef een boek over John McCrae, waarin hij zijn levensverhaal uit de doeken doet. Zijn Canadese afkomst, studies, strijd in de Boerenoorlog, artsenloopbaan, enz. passeren de revue, maar de meeste aandacht gaat naar McCrae’s verblijf aan het front. Verleyen geeft en detail de omstandigheden weer waarin McCrae het gedicht schreef en hoe het zo beroemd werd. Waaronder de anekdote dat Charles Lindbergh vanuit zijn vliegtuig klaprozen dropt boven de Amerikaanse begraafplaats te Waregem.
 
VerLeyen debuteerde met de dichtbundel ‘Met open handen’ in 1970. Hij schreef veel aforismen, grafschriften voor overleden kinderen en haiku’s. Hij publiceerde ook boekjes de muzikant Jean ‘Toots’ Thielemans en de schrijfster Anne Frank. Helaas kon ik geen afbeelding van hem vinden, maar wel een foto van de kaft van zijn boek en zijn vertaling van In Flanders Fields:
 
In Vlaanderens velden
 
In Vlaanderens velden bloeien de klaprozen
tussen de kruizen, rij aan rij,
die onze plaats aanwijzen. En aan de hemel
blijven de leeuweriken vliegen en dapper kwelen,
tussen ’t geschut beneden nauwelijks te horen.
 
Wij zijn de Doden. Enkele dagen geleden nog
leefden we, voelden de ochtendstond,
zagen de gloed van de avondzon,
beminden en werden bemind en nu liggen wij, gevelden,
In Vlaanderens velden.
 
Zet onze strijd met de vijand verder.
Met falende handen reiken wij u over
de toorts. Aan u haar hoog te dragen.
Doet gij dit niet, dan zullen wij in deze aarde
geen rust kennen, ondanks de klaprozen
In Vlaanderens velden.
 
 
Paul Claes studeerde klassieke, Nederlandse en Engelse letteren en communicatiewetenschappen aan de K.U.Leuven. Hij is gepromoveerd tot doctor in de letteren met een proefschrift over de antieke elementen in het werk van Hugo Claus: De mot zit in de mythe (1981). Hij heeft romans, essays, poëzie en vertalingen gepubliceerd en doceerde aan de universiteit van Nijmegen en aan de hogescholen van Gent en Antwerpen. Hij is nu hoofddocent aan de Katholieke Universiteit Leuven. Hij is lid van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde en van het Guido Gezelle Genootschap.
 
Paul Claes is de gerenommeerde vertaler van onder meer Ezra Pound, D.H. Lawrence, George Bataille en Arthur Rimbaud. Samen met Mon Nys vertaalde hij James Joyce’ Ulysses.  Zijn meest recente roman, Sfinx, verscheen in 2004.
 
Zijn Liederen van Lesbos worden als vertalingen door collega’s zeer gewaardeerd. Het betreffen de teksten van de eerste schrijfster in de Westerse cultuur, Sappho. Ze werd 2600 jaar geleden op het eiland Lesbos geboren. Als aristocrate nam zij meisjes op in haar huis om hun een verfijnde opvoeding te geven. Onder de hoede van Aphrodite, de godin van de liefdesverrukking, groeiden zij op, tot de onvermijdelijke scheiding kwam: het huwelijk. Sappho was gefascineerd door deze jonge vrouwen. Alles in haar poëzie spreekt haar passie voor hen uit. Eeuwenlang verguisd is zij nu het symbool geworden van de bevrijde vrouw.
 
Van alle Sappho-vertalingen die er in het Nederlands zijn, is dit misschien wel degene die het best getrouwheid en dichterlijkheid verenigt. (Hans Warren)
 
In 2008 vertaalde hij In Flanders Fields met:
 
In Vlaamse velden
 
Papaver bloeit in Vlaamse velden,
Waar rij aan rij de kruisen melden
Dat wij hier liggen; in de lucht
Zingt fel een leeuwerikenvlucht
 
Nog boven het geschut te velde.
Wij zijn de Doden. Dagen snelden
In ochtenddauw, in avondlucht,
In liefde heen, tot men ons velde
In Vlaamse Velden.
 
Laat onze vijand dat ontgelden:
Neem nu de toorts die wij omknelden
Over en hef haar in de lucht.
Wij vinden, als u bent beducht,
Geen rust hoe ook papaver bloeit
In Vlaamse Velden.
 
 
Beide erudiete vertalers prikkelden me tot een vierde en laatste vertaling van eigen hand:
 
In Vlaanderen
 
In Vlaanderen woekeren de klaprozen
Tussen de kruisen, rij na rij
onze plek verradend; en in de lucht
vliegen leeuweriken, dapper zingend op de vlucht
 
Men hoort ’t nauwelijks door het kanongebulder aan de grond.
Wij zijn bijna dood. Enkele dagen geleden
leefden we nog, voelden de dauw, zagen de zon ondergaan
beminden en werden bemind en nu voor lijk gelegen
in Vlaanderen
  

 

Neem van ons het gevecht met de vijand over
Naar u gooien wij, met falende hand
de toorts; aan u om haar omhoog te houden
Als men breekt met ons die sterven
zullen wij niet slapen, ook al bloeien de klaprozen
in Vlaanderen

 

reacties
  1. Theo schreef:

    Het wordt/is een indrukwekkende serie, zowel naar illustratie als naar gevonden teksten.
    Belgische ooggetuigen die er over geschreven hebben zijn Stijn Streuvels, de soldaat Odon van Pevenage, Leo Faust, de Nederlanders Izak Samson, luitenant Imhof.
    Wereldberoemd is het werk van Erich Maria Remarque: Nichts neues im Westen.
    Zelf heb ik vorig jaar gelezen van Louis Barthas zijn indrukwekkende dagboeken. Dat die man het overleefd heeft is nog een wonder.

  2. RobertK schreef:

    Blijft indrukwekkend.
    Naam van Tinker wel gevonden tussen de dia’s maar verder weinig informatie over hem te vinden.
    Het toen (1982/83) uitgegeven boekje is nog wel te koop, ga ik aanschaffen,

  3. Mae schreef:

    ‘puppies’, symbool van de ‘grande guerre’
    puppies op de doden
    zorgen dat de kring loopt

  4. Wattman schreef:

    Ja Marius, het wordt hier stilaan een monument voor ‘La Grande Guerre’. Prachtig. Woensdag beginnen mijn collegereeksen over dit conflict en dankzij jou heb ik nu een een paar mooie vertalingen van McCrae.
    Ik vind je vierde net een tikkie minder, als ik zo vermetel mag zijn. Het is net of je over de zaken heenspringt, alsof er dingen vergeten worden.
    Maar mijn hoofd is weerbarstig als het gaat over abstrahismen. Dus never mind.
    Tip: er is nog heel veel oorlogsliteratuur die de moeite waard is, ik heb een kast vol. Meestal proza. Misschien ken je de meeste schrijvers wel; Blunden, Graves, Duhamel, Jünger, Manning, Barbusse. Het lijkt me echt iets voor jou om daar op onnavolgbare wijze een serie van te maken.
    Ik bekijk het zelf vaak door een historische bril. Jouw literaire bevalt me meer dan uitstekend!

  5. Marius van Artaaa schreef:

    @ theo
    die Apocalypse is door de Franse arts en schrijver Henri Barbusse als een nieuwe wereld beschreven, waar alle ongelijkheid was uitgewist met het bloed en de modder van de loopgraven. Otto Dix heeft dat geschilderd op zijn doek Flanders in 1934. Voor deze kunstenaars stond vast dat de wereld hierna nooit meer hetzelfde zou zijn. De WO 1 is de bloederige kraamkamer van veel artistieke vernieuwing geworden. De oprichting van Dada in 1916 ziet men als een rechtstreekse reactie op het oorlogsgeweld. Tegen die zelfvernietiging van de mens was geen betekenis meer opgewassen, was hun diepste gedachte. Vanaf die tijd was de enige zin onzin. Zowel bij de kubist Braque als bij de socialistische Dix zien we een vereenvoudiging van stijl. Ze werden realistischer en helderder in hun werk. Ze zagen in de vernietiging de voorwaarde voor creatie. Het geloof in de techniek en de vooruitgang werd steviger omarmd dan ooit.

  6. Marius van Artaaa schreef:

    @ RobertK
    Dank je zeer.

  7. Marius van Artaaa schreef:

    @ Mae
    Leo Vromans ziet dat ook zo. Als hij dood gaat, keert hij weer terug in de natuur. Hij zou zijn lijk aan de aasdieren geven.

  8. Marius van Artaaa schreef:

    @ Wattman
    Dank je zeer.
    Ik zat wat te prutsen met het inzenden.
    De gedichten stonden door elkaar.
    Jünger ken ik wel.
    Mij intrigeert vooral dat men uit die as meende een nieuwe orde te kunnen oprichten.
    Ik laat het bij deze blogs.
    Meestal maak ik er vijf als ik een thema heb.
    Maar dat vijfde gedicht heb ik destijds bij het verhaal van de rivier gebruikt.
    Het stapt geheel buiten de context van McCrae.
    Zie http://www.vkblog.nl/bericht/296818/Het_dorp_aan_de_rivier_1

  9. Maria Trepp schreef:

    Mooi en het vertalen van poezie heft mijn groot interesse.
    Moeilijk vak.

  10. paco painter schreef:

    Zeer indrukwekkend. Alweer!!

  11. Marius van Artaaa schreef:

    @ Maria
    Het liefst was ik vertaler geworden.
    Maar dan had ik nooit vervroegd met pensioen kunnen gaan.
    Als vertaler moet je het diepst in een tekst duiken van alle lezers.
    Dat is het boeiende aan dat vak.
    In De Bange Duivel, mijn monnikenorde in de jaren zeventig, hebben we heel veel vertaald.
    Van Kant, Sartre en Maupassant tot en met Japanse gedichten en Anuitverhalen.
    Je dompelde je er zo lekker mee onder in de gedachtenwereld van een ander.

  12. Marius van Artaaa schreef:

    dank je paco, en nu stopt het,
    genoeg uit de loopgraven gebaggerd
    ik ga me nu storten op miskenning van Boudewijn Büch
    daar zal hier vast ook veel belangstelling voor zijn

  13. Martin Broek schreef:

    Mooi je hebt me dieper het gedicht ingevoerd. In veel landen
    is het vast verplichte kost. Hier in Nederland nauwelijks bekend.

  14. Marius van Artaaa schreef:

    de internationale "Poppyday" werd in de jaren vijftig hier al niet meer gevierd, Martin
    en de WO 1 probeerde Nederland geheel aan zich voorbij te laten gaan
    we hebben toen nauwelijks een vinger uitgestoken…..

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.