VAH Wagner blog

Muziek van Richard Wagner wordt bij voorkeur gedraaid bij beelden van nazi’s. Dit jaar is het 200 jaar geleden dat hij geboren is. In zijn jeugdjaren haatte hij zijn joodse collega’s, omdat hij maar niet aan de bak kwam en zij wel. Hij stierf in 1883. In 1889 werd Hitler geboren.

Nog altijd wordt Wagner als een overtuigd antisemiet afgeschilderd. Net als Céline had hij inderdaad openlijk een hekel aan ze, maar persoonlijk kon hij het goed met sommigen vinden. Het was de culturele elite in de negentiende eeuw niet vreemd om joden publiekelijk te haten. Vergelijkbaar met de homohaat in de voetbalwereld, waarin de culturele elite (waaronder Johan Derksen) die dubieuze afkeer delen. Samen met de Bekende Homo Gordon Heuckeroth presteren ze het zelfs voor altijd homoseksualiteit en voetbal als combinatie taboe te verklaren.

Het is natuurlijk allemaal kleingeestige onzin om je dik te maken over een jeugdzonde of een antipathie, maar in het geval van Richard Wagner wel erg hardnekkige onzin. De enige verwantschapslijn tussen Wagner en Hitler betreft zijn zoon Siegfried en diens vrouw Winifred. Met name Winifred hing aan Hitlers lippen. Voor haar was hij de redder van Duitsland. Ze noemde hem liefkozend Oom Wolf.

Toch blijft men de componist verwijten dat hij het nazisme zou steunen. Joachim Köhler schrijft in “Der Prophet und sein Vollstrecker” (1997) zelfs over Wagner’s Hitler. Oom Wolf’s verlangen naar vernietiging van alle joden schrijft hij zondermeer aan Richard Wagner toe. “Er mußte die Juden hassen, weil er den Mann liebte, der die Juden haßte. (…) Es galt nur noch, den Auftrug zu vollstrecken.”

Alsof Wagners opera’s het Derde Rijk voorkoken. Niets is minder waar. Er wordt incest in bedreven alsof het de normaalste zaak van de wereld is. Nou niet echt de kijk van de Oom Wolf, die een verbond met Paus Pius XII op zak had, op de gewenste zeden en gewoonten. Geen enkel personage in Wagners opera’s kan model staan voor een zuiver Arisch ras. Wie naar macht streeft, benadrukt Wagner overal in zijn werk, heeft gegarandeerd een beestachtig einde. Boodschappen waar Oom Wolf en ook de machtszuchtige Paus Pius XII, niet vrolijk van konden worden.

Hitler genoot misschien alleen van “Tristan und Isolde”. Omdat die opera geheel gespeend is van een politieke boodschap? Dat maakt het nog triester. Het koketteren met Wagner door Oom Wolf heeft de componist de kop gekost. Dat wil zeggen zijn gezicht voor altijd doen verliezen. Terwijl die oom weinig van zijn muziek moest hebben, zou je denken; gegeven zijn eigen machtszucht en vernietigingsdrang.

Het journaille, waaronder laatst Andries Knevel, blijft echter roeptoeteren dat Richard Wagner de hofcomponist van Hitler was. Daarmee in Wolfjes valkuil trappend en tevens blijkgevend van gebrek aan kennis wat een hofcomponist is. Mozart was dat en dat gaf hem de bewegingsvrijheid, die hem zo lief was. Als je dood die titel krijgt, dan heb je er niks aan.

Oom Wolf zelf beweert graag dat hij op zijn twaalfde betoverd zou zijn geraakt door de opera’s van Wagner. Hij eigent zich de componist met huid en haar toe. Dat blijkt nog duidelijker door zijn stelling dat men Wagner moet begrijpen, wil men het nationaalsocialistische Duitsland begrijpen.

De vraag is of hij Wagner zelf begreep. Of dat hij, als kind aan huis bij Winifred Wagner, alles slechts voorwendde. Dat zij hem Oom Wolf noemde en zo’n leuke man vond, doet vermoeden dat het een koosnaampje was. Dat haar zoons, Wolfgang en Wiener Wagner, daarom het contact geheel en al met hun moeder verbraken, geeft voeding aan het idee dat ze wat met elkaar hadden.

Richard Wagner heeft op de opera en de muziek in zijn geheel enorm veel invloed gehad. Desondanks wordt zijn werk niet zonder Oom Wolf geconsumeerd. In Israël wordt hij sinds 1938 nog altijd geboycot. De mythe dat Wagner hofcomponist van de leider van het Derde Rijk was, lijkt wel onuitroeibaar. Eigenlijk heeft Oom Wolf hem in al zijn voorgewende liefde onthoofd.

Door hem de hemel in te prijzen en als grondlegger van zijn gedachtegoed te benoemen, heeft hij zijn gezicht als masker gebruikt voor een Januskop. Als hij hem opzette, was hij het culturele gezicht van Europa. Zette hij hem af, dan bleek hij een gefrustreerde en neurotisch gecoiffeerde minkukel van de hoogste orde. De orde van de machthebbers om de macht zelf.

—-

Rotterdam, vrijdag 27 september 2013, de dag waarop ik me als kunstenaar realiseer hoe sterk het lot van je werk (en dus je ziel) afhangt van wie je liefheeft; dat je beter net als macht geen roem kunt nastreven; dat je werkelijk niets in de hand hebt als schepper……. 🙂

reacties
  1. Simen Vrederat schreef:

    Andries zal het woord schepper hier ook niet echt op zijn plaats vinden denk ik.
    Voorkeur voor Tristan deel ik met Pius. Ik hoop niet dat iemand daar iets achter zoekt.
    Wel blijft het een boeiend thema hoe iemand tegelijk, denk aan Celine, een foute opvatting kan combineren met het creëren van meesterlijke werken, of hoe hij meent er aan te kunnen voorbijgaan alsof het te klein zou zijn om hem te raken als Thomas Mann.
    Ik ben het niet helemaal exact op een rijtje, maar ook Cosima (zijn eigen vrouw en dochter van Liszt) was toch een overtuigde nazi ?

    • artafterallart schreef:

      Eh, ik weet niet of Pius van Tristan hield, maar ik zal uitdrukkelijker vermelden dat heet Hitlers voorkeur was.
      Maar ik zie ook dat ik Camus verwar met Celine; dus ook dat moet ik corrigeren

      Zo’n foute opvatting valt onder ‘er is geen koe zo bont of er zit een vlekje aan’, lijkt mij. Uit onderzoek naar discriminatie blijkt trouwens dat vooroordelen correct gedraag niet in de weg hoeven te staan en correct gedrag met vooroordelen gepaard kan gaan.

      Wat ik weet is dat Liszt eronder leed dat zijn dochter met haar nazi-kwezelarij het antisemitisch vuurtje bij Wagner graag opstookte. Ze regelde het huwelijk tussen haar homoseksuele zoon Siegfried en de Engelse antisemiet Winifred Klindworth.

      Net als Wagner exploiteerden de Nazi’s Liszt als een Arische componist. Dat heeft wellicht te maken met Cosima’s invloed in Bayreuth na de dood van haar man en haar vader.

  2. King Billy schreef:

    Wagner, die Zeitgeist. Peter Watson:
    qte:

    “After the Dreyfus Trial in 1893, Jews were increasingly identified as Europe’s leading ‘degenerates’.
    This was also a catalyst for the anti-semitic political parties, not only in Germany.There were over a hundred branches of the Society for Racial Hygiene in Germany in 1907.
    The racial ideas of Joseph-Arthur de Gobineau passed into Germany via Richard Wagner, once describing Gobineau to his wife “my only true contemporary”. Wagner pushed Gobineau’s ideas on his circle. Wagner became first interested in Gobineau’s work in 1876 while preparing for the first performances at Bayreuth.”
    unqte.

    Het vervolg in grote lijnen, het Nazi regime incorporeerde dit vervolgens in de propaganda machine.

    Over Peter Watson:
    http://www.amazon.de/The-German-Genius-Renaissance-Scientific/dp/0060760222

    “The German Genius is a virtuoso cultural history of German ideas and influence, from 1750 to the present day, by acclaimed historian Peter Watson (Making of the Modern Mind, Ideas). From Bach, Goethe, and Schopenhauer to Nietzsche, Freud, and Einstein, from the arts and humanities to science and philosophy.
    The German Genius is a lively and accessible review of over 250 years of German intellectual history. In the process, it explains the devastating effects of World War II, which transformed a vibrant and brilliantly artistic culture into a vehicle of warfare and destruction, and it shows how the German culture advanced in the war’s aftermath.”

    Het is een magistraal boekwerk, van Peter Watson 964 pagina’s, maar geeft onnoemelijk veel inzicht over Europa’s derde Renaissance: de inhaalslag die Duitsland maakte vanaf 1700 en waarom dit uitmondde in twee wereldoorlogen.

  3. artafterallart schreef:

    Een aanlokkelijke tip, King Billy, maar als boekenhater kijk ik weer tegen een hoge berg op. Dat Watson hem ziet als de ‘importeur’ van de abjecte rassenleer van Gobineau op veel latere leeftijd, trekt wel het kleed onder mijn tekst vandaan. Was ik maar niet aan dit blog begonnen. Maar ja, het plaatje was er en ik vond wat ik zocht op internet.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.